Bakteriyel vajinoz, vajinada baskın olması gereken laktobasil bakterilerinin azalıp oksijensiz ortamda yaşayan bakterilerin çoğalmasıyla ortaya çıkan bir flora dengesizliğidir ve üreme çağındaki kadınlarda akıntı şikâyetinin en sık nedenidir. En tipik belirtileri ince, homojen, gri-beyaz akıntı ve özellikle cinsel ilişkiden sonra ya da adet döneminde belirginleşen balık benzeri kokudur; kaşıntı ve yanma genellikle ön planda değildir. Tanı muayene, vajinal pH ölçümü ve akıntının mikroskopta incelenmesiyle konur; tedavide anaerop bakterilere etkili antibiyotikler (nitroimidazol veya linkozamid grubu) ağızdan ya da vajinal yoldan kullanılır.
Vajinal akıntının rengi, kıvamı veya kokusu değiştiğinde ilk akla gelen çoğu zaman mantar enfeksiyonu olur. Oysa üreme çağındaki kadınlarda akıntı şikâyetinin en sık nedeni bakteriyel vajinozdur. Bakteriyel vajinoz, vajinada normalde yaşayan yararlı bakterilerin azalması ve yerlerini başka bakteri topluluklarının almasıyla ortaya çıkar. Dışarıdan kapılan bir mikroptan çok, kendi mikrop dengenizdeki bir kaymadır; bu nedenle hijyen eksikliğinin ya da "yeterince temiz olmamanın" sonucu değildir. Tam tersine, vajinayı fazla temizleme çabası bu tabloyu başlatan en yaygın nedenlerden biridir.
Bu yazıda bakteriyel vajinozun ne olduğunu, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, mantar enfeksiyonu ve trikomonastan nasıl ayrıldığını, cinsel yolla bulaşıp bulaşmadığını, tanının nasıl konduğunu, hangi ilaç gruplarının kullanıldığını, neden sık tekrarladığını ve gebelikte neden daha dikkatli ele alındığını anlatıyorum. Amacım, muayenede en çok sorulan soruların yanıtını sakin ve anlaşılır biçimde bir arada vermek. Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz, kullandığınız ilaçlar ve varsa gebeliğiniz için kararı hekiminizle birlikte vermeniz gerekir.
Bakteriyel Vajinoz Nedir?
Bakteriyel vajinoz, vajinadaki bakteri dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkan ve üreme çağındaki kadınlarda akıntının en sık görülen nedeni olan bir durumdur. Tek bir mikrobun bulaşmasıyla değil, zaten orada bulunan bakteri topluluğunun değişmesiyle oluşur.
Sağlıklı bir vajinada baskın bakteri laktobasillerdir. Bu bakteriler laktik asit üreterek ortamı asidik tutar; vajina pH'ı normalde 4,5'in altındadır. Asidik ortam, başka bakterilerin aşırı çoğalmasına izin vermeyen doğal bir koruma sistemidir. Bakteriyel vajinozda laktobasiller azalır, buna karşılık oksijensiz ortamda yaşayan (anaerop) bakteriler çoğalır ve vajina pH'ı yükselir. Bu bakterilerin en bilineni Gardnerella vaginalis'tir, ancak tabloya eşlik eden başka birçok tür de vardır. Yani bakteriyel vajinoz tek bir bakterinin hastalığı değil, bir bakteri topluluğunun yer değiştirmesidir.
Hastalığın adındaki ek de önemlidir. Tıpta "-it" eki iltihabı anlatır; vajinit denildiğinde kızarıklık, şişlik ve yanma akla gelir. Bakteriyel vajinozda ise belirgin bir iltihap tablosu çoğunlukla yoktur, bu yüzden "-oz" eki kullanılır. Kaşıntı ve yanmanın genellikle ön planda olmaması, bu durumu mantar enfeksiyonundan ayıran en önemli özelliklerden biridir.
Bakteriyel vajinoz çok yaygındır ve birçok kadın hayatının bir döneminde yaşar. Bir kısmında hiçbir şikâyete yol açmaz, rutin muayene sırasında fark edilir. Bazı kadınlarda kendiliğinden düzelirken, bazılarında aylarca süren, tedaviden sonra tekrar eden bir seyir izler. Her iki durum da sık görülür ve ikisi de "bir şeyi yanlış yaptığınız" anlamına gelmez. Muayenede bu cümleyi sık kuruyorum: bakteriyel vajinoz bir temizlik ya da ahlak meselesi değil, bir ekosistem meselesidir.
Bakteriyel Vajinoz Belirtileri Nelerdir?
En tipik iki bulgu, ince ve homojen gri-beyaz akıntı ile balık kokusunu andıran keskin kokudur. Akıntı genellikle sulu veya süt kıvamındadır, iç çamaşırında ince bir tabaka bırakır ve miktarı çoğu zaman aşırı değildir; kadınları en çok rahatsız eden yön genellikle kokudur.
Kokunun nedeni bakterilerin ürettiği uçucu amin bileşikleridir. Bu bileşikler ortam alkaliye kaydığında havaya karışır. Meni alkali olduğu için koku cinsel ilişkiden sonra, adet kanı da alkali olduğu için adet döneminde ve hemen sonrasında belirginleşir. "Normalde yok ama ilişkiden sonra ortaya çıkıyor" cümlesi, bu tanıyı düşündüren çok karakteristik bir ifadedir.
Sık görülen bulgular
- İnce, homojen, gri-beyaz veya grimsi-sarı akıntı
- Cinsel ilişki sonrasında ve adet döneminde artan balık benzeri koku
- Kaşıntı, kızarıklık ve şişliğin genellikle bulunmaması veya çok hafif olması
- Akıntının topaklı, süzme peynir görünümünde olmaması
- Hiçbir belirti vermemesi: kadınların azımsanmayacak bir bölümünde tesadüfen saptanır
Akıntının rengi ve kıvamı tek başına tanı koydurmaz; farklı akıntı tiplerinin ne anlama geldiğini vajinal akıntı renkleri ve anlamları yazısında ayrıntılı anlattım. Şikâyetin ne zaman başladığı, adet döngüsünün neresinde arttığı ve kokunun hangi durumlarda belirginleştiği, akıntının görünümünden daha yol göstericidir.
Şunu özellikle belirtmek isterim: ateş, alt karın ağrısı, ilişki sırasında ağrı, ara kanama veya kötü kokulu yeşil köpüklü akıntı bakteriyel vajinozun tipik bulguları değildir. Bu şikâyetler başka tanıları düşündürür ve ertelenmeden değerlendirilmelidir.
Bakteriyel Vajinoz Neden Olur? Vajina Florası Nasıl Bozulur?
Bakteriyel vajinozun tek bir nedeni yoktur; laktobasillerin azalmasına yol açan her etken bu tabloyu başlatabilir. Bu yüzden "neden ben?" sorusunun yanıtı çoğu zaman tek bir sebep değil, bir araya gelmiş birkaç etkendir.
Laktobasillerin varlığı östrojene bağlıdır. Östrojen, vajina yüzey hücrelerinde glikojen birikmesini sağlar; laktobasiller bu glikojeni kullanarak laktik asit üretir. Östrojenin düştüğü dönemlerde (emzirme dönemi, menopoz, adet kanaması sırasında) bu zincir zayıflar ve flora daha kırılgan hale gelir. Menopozda akıntı ve rahatsızlık varsa, tabloya sıklıkla vajinal kuruluk da eşlik eder ve ikisi birlikte değerlendirilmelidir.
Riski artıran etkenler
- Vajina içini sabun, duş jeli, antiseptik solüsyon veya vajinal duşla yıkamak
- Yeni bir cinsel partner, birden fazla partner ya da kadın partner
- Kondom kullanmamak
- Sigara içmek
- Uzun süren veya düzensiz kanamalar
- Başka bir nedenle kullanılan antibiyotiklerden sonra floranın yeniden kurulamaması
- Bazı kadınlarda bakır spiral kullanımı sırasında şikâyetlerin daha sık ortaya çıkması
Antibiyotik kullanımı bu listede özel bir yer tutar. Başka bir enfeksiyon için kullanılan geniş etkili bir antibiyotik, hedeflediği bakterilerin yanında laktobasilleri de azaltabilir. Tedavi bittikten sonra floranın yeniden kurulması haftalar alabilir; bu aralıkta boşalan alanı anaerop bakterilerin doldurması kolaylaşır. Bu yüzden "antibiyotik kullandım, sonrasında akıntım başladı" cümlesi muayenede çok sık duyduğumuz bir öyküdür.
Laktobasil türleri kişiden kişiye, hatta toplumlar arasında farklılık gösterir; bu da bazı kadınların florasının neden daha kolay bozulduğunu kısmen açıklar. Yani bu durum kişisel bir kusur değil, büyük ölçüde biyolojik bir yatkınlıktır.
Bu listeye bakarken dikkatinizi çeken bir ayrıntı olmalı: başta kirlilik değil, fazla temizlik girişimi yer alıyor. Vajinal duşun, antiseptik solüsyonların ve iç bölgeye uygulanan temizleyicilerin tabloyu neden başlattığını aşağıda ayrı bir başlıkta ele alıyorum.
Bakteriyel Vajinoz, Mantar Enfeksiyonu ve Trikomonas Arasındaki Fark
Üç tablo da akıntı yapar, ancak akıntının görünümü, kokusu ve eşlik eden şikâyetler birbirinden farklıdır. Bu ayrım önemlidir, çünkü üçünün tedavisi tamamen farklı ilaçlarla yapılır.
Bakteriyel vajinoz
İnce, homojen, gri-beyaz akıntı; balık benzeri koku; kaşıntı genellikle yok veya hafif; vajina girişinde kızarıklık beklenmez. Vajinal pH yükselmiştir.
Vajinal mantar (kandida) enfeksiyonu
Yoğun kaşıntı ön plandadır. Akıntı beyaz, topaklı ve süzme peynir görünümündedir, kokusu belirgin değildir. Vulvada kızarıklık, şişlik, yanma ve idrar yaparken temas ağrısı sıktır. Vajinal pH genellikle normaldir. Ayrıntılar için vajinal mantar enfeksiyonu yazısına bakabilirsiniz.
Trikomonas (trikomoniyaz)
Cinsel yolla bulaşan bir parazitin yol açtığı enfeksiyondur. Akıntı sıklıkla sarı-yeşil, köpüklü ve bol miktardadır; kötü koku, kaşıntı, yanma, ilişkide ağrı ve idrar yaparken rahatsızlık eşlik edebilir. Bakteriyel vajinozdan farklı olarak gerçek anlamda cinsel yolla bulaşan bir hastalıktır ve partnerin de tedavi edilmesi gerekir.
Pratikte en sık yapılan hata, her akıntıyı mantar sanıp eczaneden alınan antifungal ilaçlarla tedavi etmeye çalışmaktır. Antifungaller bakteriyel vajinozda etkisizdir; şikâyet geçmez, tanı gecikir ve gereksiz ilaç kullanılmış olur. Ayrıca bu üç tablonun birlikte bulunabileceğini de unutmamak gerekir; örneğin bakteriyel vajinoz tedavisinden sonra mantar enfeksiyonu gelişebilir. Bu nedenle kendi kendine tanı koymak yerine, akıntının bir kez mikroskopta değerlendirilmesi en kısa yoldur.
Bakteriyel Vajinoz Cinsel Yolla Bulaşan Bir Hastalık mıdır?
Bakteriyel vajinoz klasik anlamda cinsel yolla bulaşan bir hastalık olarak sınıflandırılmaz, ancak cinsel aktiviteyle yakından ilişkilidir. Bu ayrımı anlamak, hem gereksiz suçluluk duygusunu hem de yanlış beklentileri önler.
Bakteriyel vajinoz, hiç cinsel ilişkiye girmemiş kadınlarda da görülebilir; bu nedenle "birinden kapılan" bir enfeksiyon gibi düşünülmez. Buna karşılık yeni bir partner, birden fazla partner ve kondomsuz ilişki riski belirgin biçimde artırır. Cinsel ilişki sırasında vajina ortamının alkaliye kayması ve partnerler arasında mikrop topluluklarının paylaşılması, florayı laktobasiller aleyhine değiştirebilir.
Kadın partnerler arasında flora benzerliği dikkat çekici düzeydedir; bu nedenle iki kadının birlikte olduğu ilişkilerde ikisinin birden değerlendirilmesi mantıklıdır. Erkek partnerlerde ise bakteriyel vajinoz bir hastalık tablosu oluşturmaz; geçmişte rutin partner tedavisi önerilmezdi. Son yıllarda, özellikle sık tekrarlayan durumlarda erkek partnerin eş zamanlı tedavisinin tekrarları azaltıp azaltmayacağı araştırılmakta ve bu konu güncel rehberlerde yeniden ele alınmaktadır. Bu nedenle tekrarlayan olgularda partner tedavisi bir seçenek olarak hekiminizle konuşulabilir.
Tuvalet oturağı, havuz, hamam, havlu veya çamaşır yoluyla bulaşmaz. Ancak akıntı ve koku yeni bir partnerden sonra başladıysa, aynı seansta klamidya, gonore ve trikomonas gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından da değerlendirilmek doğru olur; bu enfeksiyonlar benzer şikâyetler verebilir ve bakteriyel vajinozla birlikte bulunabilir.
Bakteriyel Vajinoz Tanısı Nasıl Konur?
Tanı; şikâyetlerin dinlenmesi, jinekolojik muayene ve akıntının basit testlerle incelenmesiyle konur. Kan tahlili ya da görüntüleme gerekmez.
Görüşmede kokunun ne zaman belirginleştiği, kaşıntı olup olmadığı, daha önce hangi ilaçların kullanıldığı, gebelik durumu, kullanılan doğum kontrol yöntemi ve yeni bir partner olup olmadığı sorulur. Bu bilgiler çoğu zaman tanının yarısını verir.
Muayenede ve laboratuvarda bakılanlar
- Spekulum muayenesi: ince, homojen, vajina duvarlarını kaplayan akıntı; belirgin kızarıklık ve iltihap olmaması
- Vajinal pH ölçümü: pH'ın 4,5'in üzerinde bulunması
- Amin (whiff) testi: akıntı örneğine potasyum hidroksit damlatıldığında balık kokusunun ortaya çıkması
- Mikroskobik inceleme: yüzey hücrelerinin bakterilerle kaplanıp kenarlarının silikleşmesiyle oluşan "ipucu hücreleri" (clue cell) görülmesi
- Laboratuvar değerlendirmesi: gerektiğinde boyalı preparatta bakteri topluluklarının skorlanması veya moleküler testler
Bu bulgulardan birkaçının bir arada olması tanı için yeterlidir; tek başına yüksek pH ya da tek başına koku tanı koydurmaz. Muayenenin zamanlaması da küçük bir ayrıntı gibi görünse de önemlidir: adet kanaması sırasında pH zaten yükselmiş olduğundan, mümkünse kanamanın bittiği günlerde değerlendirmek daha doğru sonuç verir. Aynı şekilde muayeneden önceki bir-iki gün vajinal ilaç, duş veya kayganlaştırıcı kullanılmaması, incelemenin güvenilirliğini artırır.
Sık karıştırılan bir nokta da smear testidir: smear testi rahim ağzı kanseri taraması için yapılır, enfeksiyon tanısı için tasarlanmamıştır. Smear raporunda flora ile ilgili bir not düşülebilir, ancak bu not tek başına tedavi gerekçesi değildir.
İnternetten alınan ev tipi koku veya pH kitleri, benzer tabloları birbirinden ayıramadığı için güvenilir değildir. Şikâyet varsa, akıntının bir kez muayenede değerlendirilmesi hem daha hızlı hem de daha doğru sonuç verir.
Bakteriyel Vajinoz Tedavisi: Hangi İlaç Grupları Kullanılır?
Tedavinin temeli, oksijensiz ortamda yaşayan bakterilere etkili antibiyotiklerdir. Rehberlerde iki ana ilaç grubu yer alır: nitroimidazol grubu (metronidazol, tinidazol, seknidazol gibi etken maddeler) ve linkozamid grubu (klindamisin). Burada etken madde adlarını yalnızca grupları tanımlamak için yazıyorum; hangi ilacın, hangi dozda ve kaç gün kullanılacağına muayene sonrasında hekiminiz karar verir.
Her iki grup da ağızdan tablet şeklinde ya da vajinal jel, krem veya ovül şeklinde uygulanabilir. Rehberlerde her iki uygulama yolu da seçenek olarak yer alır; tercih kişiye göre değişir. Gebelik veya emzirme durumu, mide hassasiyeti, daha önce kullanılan ilaçlar, ilaç alerjileri, kullanım kolaylığı ve şikâyetlerin ne sıklıkta tekrarladığı bu seçimi belirler.
Ağızdan ve vajinal kullanım arasındaki farkı çok soruyorlar. Ağızdan kullanımda ilaç tüm vücuda dağılır; bu, bulantı ve ağızda metalik tat gibi yan etkileri biraz daha olası kılar, buna karşılık uygulaması pratiktir ve unutma ihtimali daha azdır. Vajinal uygulamada ilaç doğrudan bölgeye verilir, sistemik yan etkiler daha seyrektir, ancak gün içinde akıntı hissi ve yerel tahriş olabilir. İki yol da rehberlerde kabul gördüğü için seçim çoğu zaman sizin günlük düzeninize ve tıbbi durumunuza bırakılır.
Belirti vermeyen kadınlarda tedavi her zaman gerekli değildir. Ancak bazı durumlarda belirti olmasa da tedavi gündeme gelir: gebelikte şikâyet varsa, spiral takılması, histeroskopi, rahim filmi veya jinekolojik ameliyat gibi bir girişim planlanıyorsa, işlem öncesi tedavi tercih edilebilir. Bu kararı planlanan işleme göre hekiminiz verir.
Tedaviyle ilgili en sık yapılan yanlışlar şunlardır: eczaneden reçetesiz mantar ilacı alıp denemek, şikâyet azalınca ilacı yarıda bırakmak, eski bir reçeteyi tekrar kullanmak ve vajinal ilacı yeterince içeri uygulamamak. İlacın tam süreyle kullanılması, erken bırakmaya göre tekrar olasılığını azaltır.
Şikâyetler tedaviyle geçtiyse rutin kontrol testine gerek yoktur. Şikâyet sürüyorsa ya da kısa süre içinde geri geldiyse, aynı ilacı tekrarlamadan önce tanının doğrulanması gerekir; çünkü tabloya başka bir durum eşlik ediyor olabilir.
Tedavi Süresince Nelere Dikkat Edilmeli?
Tedavinin işe yaraması kadar, tedavi süresince yapılan birkaç pratik ayarlama da önemlidir. Aşağıdaki başlıklar, muayenede en çok sorulan günlük hayat sorularına yanıt verir.
- Alkol: nitroimidazol grubu ilaçlar alkolle birlikte alındığında bulantı, kusma, yüzde kızarma ve çarpıntıya yol açabilir. Tedavi boyunca ve ilacın bitiminden sonra en az 24 saat (tinidazol gibi uzun etkili seçeneklerde 72 saat) alkolden uzak durmak önerilir.
- Yan etkiler: ağızda metalik tat, bulantı, iştahsızlık ve baş ağrısı ağızdan kullanımda görülebilir. Vajinal uygulamada sistemik yan etkiler daha azdır, ancak yerel tahriş olabilir.
- Prezervatif uyarısı: klindamisin içeren vajinal kremler yağ bazlıdır; lateks prezervatif ve diyaframın dayanıklılığını uygulamadan sonra 5 güne kadar (ovül formunda yaklaşık 72 saat) azaltabilir. Bu süre boyunca lateks dışı bir yöntem kullanın veya korunma planınızı hekiminizle konuşun.
- Adet dönemi: vajinal tedavi sırasında adet olursa ilacı bırakmayın. Tampon yerine ped kullanmak uygundur, çünkü tampon ilacı emebilir.
- Cinsel ilişki: kesin bir yasak yoktur, ancak tedavi boyunca ara vermek ya da kondom kullanmak hem rahatlık hem de florayı koruma açısından mantıklıdır.
Vajinal ilaçların yatmadan önce, sırtüstü yatar pozisyonda ve aplikatörle yeterince içeri uygulanması, ilacın gece boyunca bölgede kalmasını sağlar. Gün içinde uygulandığında büyük bölümü dışarı akar ve tedavi eksik kalmış olur; "ilaç işe yaramadı" diye gelen hastaların bir kısmında sorun aslında uygulama şeklidir.
Antibiyotik kullanımından sonra bir kısım kadında mantar enfeksiyonu gelişebilir. Tedavinin ortasında ya da hemen sonrasında yoğun kaşıntı, topaklı beyaz akıntı başlarsa, bu ikinci bir tablodur ve farklı bir ilaçla ele alınır; aynı antibiyotiği sürdürmek fayda sağlamaz.
Emziriyorsanız, kullandığınız başka ilaçlar varsa veya kronik bir hastalığınız varsa bunu mutlaka belirtin; ilaç seçimi buna göre değişebilir.
Tekrarlayan Bakteriyel Vajinoz: Neden Tekrarlar, Ne Yapılabilir?
Bakteriyel vajinoz tedaviden sonraki aylar içinde sık tekrarlar; bu, tedavinin işe yaramadığı ya da bir şeyi yanlış yaptığınız anlamına gelmez. On iki ay içinde üç veya daha fazla atak yaşanması "tekrarlayan bakteriyel vajinoz" olarak tanımlanır ve ayrı bir yaklaşım gerektirir.
Neden tekrarlıyor?
Birinci neden biyofilmdir. Bakteriler vajina yüzeyinde kendilerini koruyan ince bir tabaka oluşturur; antibiyotik serbest bakterileri temizlese de bu tabakanın derinliğine tam ulaşamayabilir ve ilaç kesildikten sonra bakteriler yeniden çoğalabilir. İkinci neden, laktobasil florasının yeniden kurulamamasıdır: antibiyotik "kötü" bakterileri azaltır ama "iyi" bakterileri geri getirmez; boşalan alanı yeniden kimin dolduracağı belirleyicidir. Üçüncü neden ise tetikleyicilerin devam etmesidir; vajinal duş, sigara ve kondomsuz ilişki sürdükçe tablo geri gelir.
Ne yapılabilir?
- Tanının yeniden doğrulanması: her tekrarlayan akıntı bakteriyel vajinoz değildir
- Tetikleyicilerin kaldırılması: vajina içine uygulanan tüm ürünlerin bırakılması, sigaranın bırakılması
- Uzun süreli baskılayıcı tedavi: vajinal tedavinin haftada birkaç kez, aylar boyunca sürdürülmesi gibi planlar
- Atakların ne zaman geldiğinin not edilmesi: adet sonrası mı, ilişki sonrası mı başlıyor
- Tekrarlayan olgularda partner değerlendirmesinin hekimle konuşulması
- Spiral kullanılıyorsa yöntemin gözden geçirilmesi
Atakların takvimini tutmak, kulağa basit gelse de en işe yarayan adımlardan biridir. Şikâyetlerin başladığı günü, adet döngüsünün kaçıncı günü olduğunu ve o günlerde neyin değiştiğini kısa notlarla kaydedin. Birkaç ay sonra bu notlar, ataklarınızın adet sonrasına mı yoksa ilişki sonrasına mı bağlı olduğunu çoğu zaman tek başına gösterir ve tedavi planı buna göre kurulur.
Probiyotikler ve vajinal mikrobiyota aktarımı gibi yaklaşımlar üzerinde çalışılmaktadır, ancak bunlar henüz standart tedavinin yerini alacak düzeyde değildir. Tekrarlayan şikâyetlerde amaç, tek bir kür yazmak değil; birkaç aya yayılan bir plan kurmaktır.
Gebelikte Bakteriyel Vajinoz
Gebelikte şikâyete yol açan bakteriyel vajinoz tedavi edilir ve bu tedavi, gebelikte kullanımı uygun görülen antibiyotiklerle yapılır. Gebelikte hiçbir ilacı kendi başınıza kullanmayın; karar takibinizi yapan hekimin olmalıdır.
Bakteriyel vajinozun gebelikte erken doğum eylemi, zarların erken açılması (suyun erken gelmesi), geç düşük ve doğum sonrası rahim iç zarı iltihabı ile ilişkili bulunduğu bilinmektedir. Burada "ilişkili" kelimesi önemlidir: bu durumların hepsinin doğrudan bakteriyel vajinozdan kaynaklandığı kanıtlanmamıştır ve tedavinin bu riskleri ne ölçüde değiştirdiği konusunda çalışma sonuçları birbirini tutmamaktadır. Yine de şikâyeti olan gebelerin tedavi edilmesi genel kabul görmüş yaklaşımdır.
Belirti vermeyen gebelerde rutin tarama, düşük riskli gebeliklerde önerilmez. Daha önce erken doğum yapmış ya da ileri derecede riskli kabul edilen gebeliklerde ise hekim, tarama ve tedaviyi ayrıca değerlendirebilir. Bu değerlendirme gebelik takibi sürecinin bir parçası olarak planlanır.
Gebelikte vajinal akıntının miktarı normalde de artar; bu çoğunlukla beklenen bir değişikliktir. Ancak akıntının kokusunun değişmesi, renginin griye ya da yeşile dönmesi, kaşıntı eşlik etmesi, kanama olması veya sulu bir sızıntı hissedilmesi durumunda beklemeden değerlendirilmek gerekir. Özellikle berrak, sürekli ve kontrol edilemeyen bir ıslaklık, akıntıdan çok amniyon sıvısının gelmesi anlamına gelebilir; bu acil bir durumdur.
Vajinal Duş, Probiyotikler ve Doğru Bilinen Yanlışlar
Bakteriyel vajinozda en çok fayda sağlayan adım, vajina içine uygulanan her şeyi bırakmaktır. Vajina kendi kendini temizleyen bir organdır ve içerisinin yıkanmaya ihtiyacı yoktur; dışarıdan uygulanan her ürün, korumayı sağlayan bakterileri de beraberinde götürür.
Vajinal duş
Vajinal duş, koruyucu laktobasilleri yıkayıp uzaklaştırır, pH'ı yükseltir ve bakterileri rahim ağzına doğru itebilir. Kokuyu gidermek için yapılan duş kısa süreli bir rahatlama hissi verebilir, ancak birkaç gün içinde tablo daha belirgin biçimde geri döner. Aynı şey antiseptik solüsyonlar, vajinal deodorantlar, parfümlü ıslak mendiller ve son yıllarda sosyal medyada dolaşan "vajinal buhar" uygulamaları için de geçerlidir.
Günlük bakımda doğru olan
- Yalnızca dış bölgenin (vulva) ılık suyla, gerekirse parfümsüz ve nötr bir temizleyiciyle yıkanması
- Pamuklu iç çamaşırı tercih edilmesi, uzun süre nemli kıyafetle kalınmaması
- Günlük ped kullanımının alışkanlık haline getirilmemesi
- Adet döneminde ped ve tamponun düzenli aralıklarla değiştirilmesi
- Tuvalet temizliğinin önden arkaya doğru yapılması
- Kondom kullanımının floranın korunmasına katkı sağlayabileceğinin bilinmesi
Probiyotikler
Laktobasil içeren ağızdan veya vajinal probiyotikler yoğun biçimde araştırılmaktadır. Bugün elimizdeki kanıtlar tutarlı değildir; bu ürünler antibiyotik tedavisinin yerine geçmez. Tekrarlayan olgularda hekiminizle konuşarak destekleyici bir seçenek olarak gündeme gelebilir, ancak tek başına bir tedavi planı olarak düşünülmemelidir.
Yoğurt, sirke, karbonat, sarımsak gibi evde uygulanan yöntemlerin faydası gösterilmemiştir; tahrişe yol açabilir ve asıl tanının konmasını geciktirir. Birkaç ay boyunca bu yöntemleri denemek, çoğu zaman tek bir muayenede çözülebilecek bir sorunu uzatmaktan başka işe yaramaz.
Tedavi Edilmezse Hangi Riskler Var? Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Bakteriyel vajinoz tek başına genellikle ağır bir hastalık değildir, ancak yalnızca bir koku sorunu olarak da görülmemelidir. Vajinanın asidik koruma mekanizması zayıfladığı için, bazı durumlara karşı direnç azalır.
Bakteriyel vajinozun bulunduğu dönemde cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara yakalanma riskinin arttığı bilinmektedir. Ayrıca spiral takılması, rahim içine yönelik girişimler ve jinekolojik ameliyatlar sonrasında enfeksiyon gelişme olasılığı yükselebilir; bu nedenle planlı işlemler öncesinde tedavi gündeme gelir. Rahim ve tüplere ilerleyen iltihap (pelvik inflamatuar hastalık) tablosuna katkıda bulunabileceği de düşünülmektedir. Gebelikte ise yukarıda anlattığım ilişkiler nedeniyle daha dikkatli ele alınır.
Beklemeden değerlendirilmesi gereken durumlar
- Ateş, titreme veya alt karın ve kasık ağrısının eşlik etmesi
- İlişki sırasında ağrı, ara kanama veya ilişki sonrası kanama
- Gebelikte akıntının değişmesi, sulu sızıntı veya kanama olması
- İdrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma gibi şikâyetlerin eklenmesi; bu tablo idrar yolu enfeksiyonu ile karışabilir
- Genital bölgede yara, kabarcık veya siğil benzeri oluşum fark edilmesi
- Tedaviye rağmen geçmeyen ya da birkaç hafta içinde tekrarlayan akıntı ve koku
- Yeni bir partnerden sonra başlayan şikâyetler
Son olarak şunu söylemek isterim: akıntı ve koku şikâyeti utanılacak bir durum değildir ve çok sık karşılaştığımız bir başvuru nedenidir. Çoğu zaman birkaç dakikalık bir muayene ve basit bir inceleme ile ayrım yapılır. Doğru tanı konduğunda tedavi de nettir; asıl zaman kaybı, internetten bulunan yöntemleri aylarca denemekten kaynaklanır. Şikâyetiniz birkaç haftadır sürüyorsa, bir sonraki atağı beklemeden değerlendirilmeniz en hızlı yoldur.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki güncel ve bağımsız sağlık kaynaklarından yararlanılmıştır.
- NHS. Bacterial vaginosis
- MedlinePlus. Vaginitis
- ACOG. Vaginitis (hasta bilgilendirme sayfası)
