Rahim Sarkması (Pelvik Organ Prolapsusu) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

✓ Bu içerik bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından tıbbi olarak incelenmiştir
Yazan & tıbbi olarak inceleyen: Op. Dr. Ayşet Jane Özcan, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
İstanbul Tıp Fakültesi · Medical Park Bahçelievler · TJOD ve TSRM üyesi
Son güncelleme: 3 Ekim 2026 · Son tıbbi inceleme: 3 Ekim 2026

Vajinada aşağı doğru bir baskı, bir dolgunluk ya da "bir şey sarkıyor" hissi, kadınların muayenede dile getirmekte en çok çekindiği şikayetlerden biridir. Oysa rahim sarkması, tıp dilindeki adıyla pelvik organ prolapsusu, özellikle doğum yapmış ve menopoza girmiş kadınlarda sık görülen bir durumdur. Çoğu zaman yıllar içinde yavaşça gelişir, bir süre hiç belirti vermez, sonra belirli bir eşiği geçtiğinde yürümeyi, çalışmayı, idrar yapmayı ya da cinsel hayatı rahatsız etmeye başlar.

Bu yazıda rahim sarkmasının neden geliştiğini, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, başlangıç evresinde nasıl fark edilebileceğini, muayenede nasıl derecelendirildiğini ve tedavi seçeneklerini — pelvik taban egzersizlerinden vajinal halkaya (pesser) ve cerrahiye kadar — sırayla anlatıyorum. Amacım tedavi kararının nasıl verildiğini anlamanızı sağlamak; çünkü muayenede benzer derecede sarkması olan iki kadının tedavisi, şikayetleri ve yaşam koşulları farklıysa birbirinden farklı olabilir.

Rahim sarkması nedir?

Rahim sarkması, rahmi yerinde tutan bağ dokusu ve kasların zayıflaması sonucu rahmin vajina kanalı içine doğru aşağı inmesidir. Bu durum tıpta pelvik organ prolapsusu adı verilen daha geniş bir başlığın altında yer alır, çünkü aşağı inen organ her zaman yalnızca rahim değildir.

Karın boşluğunun en alt katında, kuyruk sokumundan kasık kemiğine uzanan bir kas ve bağ dokusu tabakası bulunur. Buna pelvik taban denir. Bu tabaka iki yana gerilmiş bir hamak gibi mesaneyi, rahmi ve kalın bağırsağın son bölümünü alttan taşır. Rahim ayrıca kardinal ve uterosakral bağlar denilen kuvvetli bağlarla leğen kemiğinin arka bölümüne askılanmıştır. Bu hamak esnediğinde, zayıfladığında ya da bağlar yırtıldığında organlar yerçekimi yönünde kayar.

Sarkma vajinanın farklı bölümlerinde ortaya çıkabilir:

• Uterin prolapsus: rahim ve rahim ağzı vajina içine doğru iner.
• Sistosel: mesane vajinanın ön duvarını içeri doğru kabartır; halk arasında mesane sarkması denir.
• Rektosel: kalın bağırsağın son kısmı vajinanın arka duvarını kabartır.
• Enterosel: ince bağırsak kıvrımları vajina tepesine doğru iner.
• Vajinal kaf prolapsusu: rahmi alınmış kadınlarda vajina tepesinin aşağı inmesi.

Kadınların çoğunda bu bölgelerden yalnızca biri değil ikisi ya da üçü bir arada etkilenir. Bu yüzden "rahim sarkması" diye gelen bir şikayetin arkasında muayenede sıklıkla mesane ve bağırsak duvarına ait sarkma da bulunur; tedavi planı tek bir organa değil, bütün pelvik tabana bakılarak yapılır.

Baştan netleştirmek istediğim bir nokta var: rahim sarkması bir tümör ya da kanser değildir, mekanik bir destek sorunudur. Doğum yapmış kadınlarda muayenede hafif derecede sarkma saptanması oldukça sık rastlanan bir bulgudur ve bu kadınların önemli bir kısmı hiçbir şikayet hissetmez. Rutin kadın sağlığı kontrollerinde bu bulgu çoğu zaman tesadüfen fark edilir.

Rahim sarkması neden olur?

Rahim sarkmasının tek bir nedeni yoktur. En belirleyici iki etken vajinal doğum ve yaşlanmayla birlikte destek dokularının zayıflamasıdır. Bunların üzerine karın içi basıncını uzun süre artıran her durum eklenir ve tablo yıllar içinde ortaya çıkar.

Doğum ve gebelik

Vajinal doğum sırasında pelvik taban kasları, bu kasları çalıştıran sinirler ve rahmin askı bağları ciddi biçimde gerilir. Bu gerilmenin bir kısmı doğumdan sonra toparlanır, bir kısmı kalıcı olabilir. Doğum sayısının fazla olması, bebeğin iri olması, ikinci evrenin yani ıkınma döneminin uzun sürmesi, forseps ya da vakum kullanılması ve geniş perine yırtıkları sarkma olasılığını artıran durumlardır. Gebeliğin kendisi de son aylarda pelvik tabana sürekli yük bindirir; bu nedenle yalnızca sezaryenle doğum yapmış kadınlarda da sarkma görülebilir, sezaryen riski azaltır ama sıfırlamaz. Gebelik takibi ve doğum sürecinde pelvik taban sağlığını konuşmak bu yüzden önemlidir.

Menopoz ve yaş

Östrojen, vajina ve çevresindeki bağ dokusunun kalınlığını, kanlanmasını ve esnekliğini korur. Menopozla östrojen azaldığında dokular incelir ve destek kapasitesi düşer. Bu nedenle mevcut hafif bir sarkma menopozdan sonraki yıllarda belirgin hale gelebilir. Menopoz döneminde ortaya çıkan vajinal kuruluk, idrar yakınmaları ve sarkma şikayetleri sıklıkla aynı hastada bir arada görülür.

Karın içi basıncını artıran kronik durumlar

• Kronik kabızlık ve tuvalette uzun süre ıkınma
• Kronik öksürük, astım, KOAH ve sigara kullanımı
• Mesleki ya da sportif olarak düzenli ağır kaldırma
• Fazla kilo ve obezite
• Karın içinde yer kaplayan büyük kitleler, örneğin büyük rahim miyomları ya da aşırı sıvı birikimi

Kişisel yapı ve geçirilmiş ameliyatlar

Bazı kadınlarda hiç doğum yapmamış olmasına rağmen sarkma görülür. Bunun nedeni genellikle bağ dokusunun kalıtsal yapısıdır; ailesinde sarkma öyküsü olanlarda ve Marfan ya da Ehlers-Danlos gibi bağ dokusu hastalıklarında risk daha yüksektir. Ayrıca rahmin alındığı ameliyatlardan sonra vajina tepesinin desteği zayıflayabilir ve yıllar sonra vajinal kaf prolapsusu gelişebilir. Daha önce yapılmış sarkma onarımları da zamanla yetersiz kalabilir.

Rahim sarkması belirtileri nelerdir?

En tipik belirti vajinada aşağı doğru baskı ve dolgunluk hissidir. Kadınlar bunu çoğunlukla "içeride bir top var", "bir şey aşağı iniyor", "tampon düşecek gibi" diye tanımlar. Bu his karakteristik olarak gün boyunca ayakta kaldıkça artar, akşama doğru en belirgin hale gelir ve yattıktan sonra ya da sabah uyanınca hafifler. Bu günlük dalgalanma, sarkmayı diğer pelvik şikayetlerden ayırmakta en işe yarayan ipuçlarından biridir.

Belirtiler sarkmanın hangi duvarda olduğuna göre değişir:

• Mekanik: vajinada dolgunluk, ağırlık, kasıkta ve kuyruk sokumunda baskı, uzun yürüyüş ya da ayakta durmayla artan rahatsızlık, ileri durumlarda vajina girişinde elle hissedilen veya görülebilen bir doku.
• İdrarla ilgili: sık idrara çıkma, ani sıkışma, mesaneyi tam boşaltamama hissi, idrar akımını başlatmak için pozisyon değiştirme ihtiyacı, öksürük ve hapşırmayla kaçırma, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları.
• Bağırsakla ilgili: tam boşalamama hissi, kabızlık, dışkılamayı tamamlamak için vajina arka duvarına ya da perineye parmakla destek verme ihtiyacı, gaz kontrolünde zorlanma.
• Cinsel hayatla ilgili: ilişkide gevşeklik hissi, sürtünme ya da baskı duyusu, ağrı, beden algısında rahatsızlık ve bundan kaynaklanan kaçınma.
• Akıntı ve kanama: dışarı taşan dokunun çamaşıra sürtünmesi yüzünden tahriş, sulu akıntı ya da lekelenme.

İdrar kaçırma ile sarkma çoğu zaman birlikte bulunur ama ikisi aynı şey değildir ve tedavileri de birebir örtüşmez. Bazı kadınlarda ileri derecede sarkma idrar kanalını büker ve paradoksal biçimde kaçırmayı azaltıp idrar yapmayı güçleştirir; sarkma düzeltildiğinde gizli kalmış kaçırma ortaya çıkabilir. Bu yüzden şikayetiniz ağırlıklı olarak idrar kaçırma ise bunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Önemli bir uyarı: belirtilerin şiddeti ile muayenedeki derece her zaman birbirine paralel gitmez. Bu nedenle şikayetlerinizi gün içinde hangi saatte, hangi aktivitede ve ne sıklıkta hissettiğinizi birkaç gün boyunca not etmek işe yarar; muayenede tablonun bütününü görmeyi kolaylaştırır ve "bugün iyiyim" diye geçirilen bir günün değerlendirmeyi yanıltmasını engeller.

Rahim sarkması başlangıcı nasıl anlaşılır?

Başlangıç dönemindeki sarkma genellikle ağrı yapmaz; kendini sinsi bir ağırlık ve dolgunluk hissiyle gösterir. Bu dönemde fark edilen ilk işaretler çoğunlukla şunlardır:

• Akşam saatlerinde ya da uzun süre ayakta kaldıktan sonra vajinada hafif bir aşağı çekme, ağırlık hissi
• Yürüyüş, koşu, zıplama veya ağır kaldırma sırasında artan baskı
• Tamponun yerinde durmaması ya da yerleşiminin değiştiği hissi
• İdrar yaptıktan sonra az miktar kaldığı duygusu, ikinci kez tuvalete gitme ihtiyacı
• Dışkılamayı tamamlamak için ıkınma süresinin uzaması
• İlişki sırasında alışıldık olmayan bir gevşeklik ya da hava giriş hissi
• Duşta temizlenirken vajina girişinde daha önce olmayan yumuşak bir kabarıklığın parmakla hissedilmesi; bu kabarıklık ıkınınca belirginleşip gevşeyince geri çekilir

Bu belirtiler tek başına kesin tanı koydurmaz. Vajinada dolgunluk hissine yol açan başka durumlar da vardır: büyük miyomlar, yumurtalık kistleri, kabızlığa bağlı dolgunluk, vajinal enfeksiyonlar ve menopoza bağlı doku incelmesi benzer yakınmalar yapabilir. Bu nedenle yeni başlayan bir baskı hissini kendi kendinize teşhis etmeye çalışmak yerine muayene ile netleştirmek doğru olur.

Başlangıç evresini erken fark etmenin pratik bir değeri var: hafif ve orta dereceli sarkmalarda pelvik taban egzersizleri ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile şikayetlerin azalma şansı daha yüksektir. İlerlemiş bir sarkmada ise egzersizler tek başına yeterli olmaz. Yani "geçer mi diye bekleyelim" yaklaşımı genellikle işe yaramaz; sarkmanın kendiliğinden geri dönmesi, doğum sonrası ilk aylar dışında beklenen bir durum değildir.

Rahim sarkması nasıl teşhis edilir? Muayene ve tanı

Rahim sarkmasının tanısı jinekolojik muayene ile konur. Ultrason, MR ya da başka bir görüntüleme yöntemi tanı için şart değildir; bunlar ancak eşlik eden başka bir sorun araştırılacaksa istenir.

Muayene şu adımlardan oluşur:

• Öykü: şikayetin ne zamandır olduğu, gün içindeki seyri, doğum öyküsü, idrar ve bağırsak alışkanlıkları, cinsel hayata etkisi, ağır kaldırma ve öksürük gibi zorlayıcı faktörler, menopoz durumu.
• Gözlem ve spekulum muayenesi: vajina ön duvarı, arka duvarı ve tepesi ayrı ayrı değerlendirilir; hangi bölgenin ne kadar indiği ayrı ayrı kaydedilir.
• Ikınma (Valsalva) ile değerlendirme: sarkmanın gerçek boyutu yalnızca ıkınırken ortaya çıkar. Yatarak yapılan muayenede bulgu az görünüyorsa ve şikayet belirginse muayene ayakta tekrarlanır.
• Evreleme: uluslararası kullanılan POP-Q sistemiyle ya da klasik derece tanımlamasıyla sarkmanın evresi belirlenir.
• Pelvik taban kas gücünün değerlendirilmesi: kadının kası doğru kasıp kasabildiği, kasılmanın gücü ve süresi muayenede kontrol edilir. Bu, egzersiz programının temelini oluşturur.

Şikayete göre eklenen tetkikler olabilir: idrar yakınması varsa idrar tahlili ve işeme sonrası mesanede kalan idrarın ultrasonla ölçülmesi, seçilmiş olgularda ürodinamik inceleme; rahim ve yumurtalıklara ait başka bir sorun düşünülüyorsa pelvik ultrason; tarama zamanı gelmişse servikal smear. Dışarı taşan dokuda yara, kalınlaşma ya da atipik görünüm varsa biyopsi alınabilir. Menopoz sonrası herhangi bir kanama her zaman ayrıca araştırılmalıdır; sarkma varlığı bu araştırmayı atlamak için gerekçe değildir.

İleri evre sarkmalarda değerlendirmeye idrar yollarının görüntülenmesi de eklenebilir; bunun nedenini bir sonraki başlıkta açıklıyorum.

Muayeneyi adet kanaması dışındaki bir güne planlamak yeterlidir; özel bir hazırlık gerekmez. Şikayetinizin en belirgin olduğu saati, hangi aktivitede arttığını ve kaç gündür sürdüğünü not alıp getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Rahim sarkması dereceleri: evre 1, 2, 3 ve 4 ne demek?

Sarkmanın derecesi, inen dokunun kızlık zarı (himen) hizasına göre nerede durduğuna bakılarak belirlenir. Himen hizası sıfır noktası kabul edilir; dokunun bu çizginin üstünde mi altında mı olduğu ölçülür. Klasik olarak dört derece tanımlanır:

• Derece 1 (hafif): rahim ağzı aşağı inmiştir ama vajina kanalının üst yarısında, himen hizasının belirgin biçimde üstündedir. Çoğu zaman şikayet yapmaz ve muayenede tesadüfen saptanır.
• Derece 2 (orta): rahim ağzı himen hizasına yaklaşmıştır, ıkınmayla girişe kadar gelir veya girişte hissedilir. Baskı ve dolgunluk hissi bu evrede sık görülür.
• Derece 3 (ileri): rahim ağzı ve vajina duvarının bir bölümü himen hizasının dışına taşmıştır, ancak rahim tümüyle dışarıda değildir.
• Derece 4 (tam sarkma, prosidensiya): rahim ve vajina duvarı tümüyle dışarı çıkmıştır. Bu evrede dokuda tahriş, yara ve idrar boşaltımında güçlük daha sık görülür.

Hekimler günlük pratikte ayrıca POP-Q adı verilen daha ayrıntılı bir sistemi kullanır. Bu sistemde vajinanın ön duvarı, arka duvarı ve tepesi için ayrı ayrı noktalar santimetre cinsinden ölçülür ve toplam evre 0 ile 4 arasında belirtilir. Evre 0 hiç sarkma olmadığını gösterir. POP-Q'nun avantajı, hangi bölgenin ne kadar indiğini ayrı ayrı göstermesidir; çünkü cerrahi plan "rahim ne kadar indi" sorusundan çok "hangi destek bölgesi yetersiz" sorusuna göre yapılır.

Evre ile şikayet arasında doğrudan bir orantı yoktur. Himen hizasını geçmeyen sarkmalar genellikle ya hiç ya da hafif belirti verir; şikayetler asıl olarak doku himen hizasına yaklaştığında veya geçtiğinde başlar. Tedavi kararı derecenin tek başına belirlediği bir şey değildir: evre 2 ama hayatı ciddi biçimde etkilenen bir kadında aktif tedavi, evre 3 ama hiç şikayeti olmayan bir kadında ise izlem uygun olabilir.

Rahim sarkması tehlikeli mi?

Kısa yanıt: rahim sarkması çoğu kadında yaşamı tehdit eden bir hastalık değildir. Kanser değildir, kansere dönüşmez ve genellikle yıllar içinde yavaş seyreder. Asıl sorun yaşam kalitesidir: yürümeyi, çalışmayı, spor yapmayı, idrar ve bağırsak alışkanlıklarını ve cinsel hayatı bozabilir. Ancak ileri evrelerde tıbbi olarak dikkat edilmesi gereken komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

• Dokuda yara (ülserasyon) ve kanama: sürekli dışarıda kalan vajina duvarı çamaşıra sürtünerek tahriş olur, açık yaralar ve lekelenme gelişebilir.
• İdrar boşaltım güçlüğü ve idrar retansiyonu: sarkma idrar kanalını bükebilir; mesane tam boşalmaz, kalan idrar enfeksiyona zemin hazırlar. Bu durum tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının gözden kaçan nedenlerinden biridir.
• Böbreklerin etkilenmesi: sarkma ilerlediğinde idrar kanalları (üreterler) bükülüp kısmen tıkanabilir ve böbrekte genişleme (hidronefroz) gelişebilir. Sarkması olan kadınların tümü içinde seyrek görülür, ancak ileri evre (evre 3-4) ve özellikle rahmin tümüyle dışarıda olduğu tam sarkmada seyrek değildir. En önemli özelliği çoğu zaman hiçbir belirti vermemesidir: böğür ağrısı, idrar değişikliği ya da başka bir uyarı olmadan sessizce ilerleyebilir, yani aşağıdaki acil belirtiler listesinde kendini göstermez. Bu nedenle ileri derecede sarkmada şikayet beklemeden böbrek ve idrar yollarının değerlendirilmesi gündeme gelir; bu değerlendirme genellikle basit bir ultrason ve böbrek fonksiyonunu gösteren kan testleriyle yapılır. Zamanında fark edildiğinde sarkmanın desteklenmesi ya da düzeltilmesiyle tablo büyük ölçüde geri dönebilir.
• Dışarı çıkan dokunun geri itilememesi: ödemlenen doku vajina içine geri yerleştirilemeyebilir; bu durum acil değerlendirme gerektirir.

Gecikmeden hekime başvurmanız gereken durumlar

• Hiç idrar yapamamak, mesanenin dolu olduğu hissine rağmen idrarın gelmemesi
• Vajina dışına çıkan dokunun geri itilemeyecek kadar şişmesi, morarması ya da üzerinde açık yara olması
• Kötü kokulu akıntı, ateş, titreme, böğür ağrısı
• Menopozdan sonra ortaya çıkan herhangi bir vajinal kanama
• İdrarda kan görülmesi
• Bağırsak ya da idrar kontrolünde ani ve belirgin kayıp, bacaklarda güçsüzlük veya uyuşma

Bunların dışında kalan tabloda acele etmeniz gerekmez; ancak şikayetleriniz günlük hayatınızı etkilemeye başladıysa, "ilerleyene kadar bekleyelim" yaklaşımı yerine değerlendirme yaptırmak daha doğrudur.

Rahim sarkması tedavisi: karar nasıl verilir?

Tedavi, sarkmanın derecesine değil şikayetlerin günlük hayatı ne kadar etkilediğine göre planlanır. Muayenede hafif sarkma saptanan ve hiç şikayeti olmayan bir kadında tedavi gerekmez; yaşam tarzı önerileri ve izlem yeterlidir. Şikayet varsa üç ana basamak vardır ve bunlar birbirinin alternatifi olduğu kadar birbirinin tamamlayıcısıdır:

• Konservatif yaklaşım: pelvik taban kas eğitimi, kabızlık ve kilo yönetimi, ağır kaldırma ve öksürük gibi zorlayıcı faktörlerin düzeltilmesi, menopoz sonrası uygun hastalarda lokal östrojen desteği.
• Pesser (vajinal destek halkası): cerrahi dışı mekanik destek.
• Cerrahi: destek dokularının onarımı ya da yeniden askılanması.

Hangi yolun seçileceği birkaç başlık üzerinden konuşularak belirlenir:

Kararı etkileyen başlıklar

• Şikayetin türü ve şiddeti; hangi aktivitenin engellendiği
• Muayenedeki evre ve hangi bölgenin desteğinin yetersiz olduğu
• Gebelik planı: çocuk isteği olan bir kadında cerrahi genellikle doğumlar tamamlanana kadar ertelenir, bu dönemde pesser ve pelvik taban eğitimi öne çıkar
• Cinsel aktif olup olmama; bazı cerrahi yöntemler cinsel ilişkiye kapalı sonuç verdiği için yalnızca ilişkiyi tamamen bırakmış kadınlarda tartışılır
• Eşlik eden idrar kaçırma ya da idrar boşaltım güçlüğü
• İdrar yollarının ve böbreklerin etkilenip etkilenmediği
• Genel sağlık durumu ve anestezi açısından uygunluk
• Kadının kendi tercihi: ameliyat olmayı istememek tek başına geçerli bir tercihtir ve bu durumda pesser gerçek bir seçenektir

Tedavi süreci tek seferlik bir karar değildir. Pelvik taban eğitimine birkaç ay verilip yanıt değerlendirilebilir, araya pesser denemesi girebilir ya da pesser yıllarca kalıcı çözüm olarak kullanılabilir. Sarkma zamanla ilerleyebilen bir durum olduğu için, seçilen yöntem ne olursa olsun belirli aralıklarla kontrol önerilir.

Pelvik taban egzersizleri (Kegel) nasıl yapılır?

Pelvik taban egzersizleri, hafif ve orta dereceli sarkmada ilk basamak tedavidir. Amaç, organları alttan taşıyan kasların gücünü ve dayanıklılığını artırarak baskı ve dolgunluk hissini azaltmaktır. Egzersiz çoğu kadında sarkmayı anatomik olarak tümüyle düzeltmez; bir bölüm kadında muayene ölçümlerinde sınırlı bir düzelme gösterilmiştir, ancak asıl ve en güvenilir kazanç şikayetlerin azalmasıdır. Eşlik eden idrar kaçırmanın kontrolüne de katkı sağlayabilir. İlerlemiş sarkmada ise egzersizler tek başına yeterli olmaz; bu durumda pesser ya da cerrahi gündeme gelir.

Doğru kası bulmak

Hedef kas, idrarı ya da gazı tutmak istediğinizde kasılan kastır. Oturur ya da yatar pozisyonda, sanki idrarınızı tutuyormuş gibi bölgeyi içe ve yukarı doğru çekin. Eliniz karnınızda olsun: karın duvarı dışa doğru kabarmıyor, kalça ve bacak kasları kasılmıyor ve nefesinizi tutmuyorsanız doğru kası çalıştırıyorsunuz demektir. Kasın doğru çalıştığından emin olmanın en güvenilir yolu muayenedir; kadınların önemli bir kısmı ilk denemelerinde yanlış kas grubunu kasar.

Program

• Yavaş kasılmalar: kası sıkın, 3-5 saniye tutun, sonra tam olarak bırakın ve aynı süre dinlenin. Dayanıklılık arttıkça tutma süresini kademeli olarak 8-10 saniyeye çıkarın.
• Hızlı kasılmalar: kısa ve keskin 10 kasılma; bu, öksürük ve hapşırma gibi ani basınç artışlarına hazırlık sağlar.
• Sıklık: her seansta 8-12 tekrar, günde 3 seans. Günün farklı saatlerine dağıtmak uyumu kolaylaştırır.
• Süre: etkinin değerlendirilmesi için en az 3 ay, tercihen 4 aylık düzenli bir programa ihtiyaç vardır. Kazanımın korunması için egzersizin sürekli hale gelmesi gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Karın, kalça ya da uyluk kaslarını sıkmak
• Kasılma sırasında nefes tutmak; nefes normal ve serbest devam etmelidir
• Gevşeme fazını atlamak; kasın tam bırakılması kasılma kadar önemlidir
• Alıştırma amacıyla idrar yaparken akımı kesmek; bu yöntem mesaneyi olumsuz etkilediği için önerilmez
• İki hafta sonra fark görmeyince bırakmak

Günlük hayatta işe yarayan pratik bir alışkanlık, öksürmeden, hapşırmadan ya da ağır bir şey kaldırmadan hemen önce pelvik tabanı önceden kasmaktır. Kası bulmakta zorlanıyorsanız, egzersizden fayda görmüyorsanız ya da sarkmanın yanında belirgin idrar kaçırma varsa pelvik taban fizyoterapisi ile desteklenen bir program daha uygundur; biofeedback ve vajinal konlar gibi yardımcı yöntemler bu çerçevede kullanılır.

Pesser (vajinal halka) nedir, kime uygundur?

Pesser, vajinaya yerleştirilen ve inmiş organları mekanik olarak yukarıda tutan, genellikle medikal silikondan yapılmış esnek bir destek cihazıdır. Ameliyat gerektirmez, poliklinikte yerleştirilir ve şikayetlerin önemli bir kısmını yerleştirildiği gün azaltabilir.

Kimler için uygun bir seçenek

• Ameliyat olmak istemeyen ya da ameliyatı erteleyen kadınlar
• Henüz çocuk sahibi olmayı planlayan ve bu nedenle cerrahiyi doğumlar sonrasına bırakmak isteyen kadınlar
• Eşlik eden hastalıkları nedeniyle anestezi açısından uygun olmayanlar
• Ameliyat öncesi dönemde şikayetleri rahatlatmak gerektiğinde
• Sarkma düzeltildiğinde idrar şikayetlerinin nasıl değişeceğini öngörmek için yapılan deneme amaçlı kullanımlarda

Nasıl kullanılır

Pesserin tek bir ölçüsü yoktur. Halka, destekli halka, Gellhorn, simit ve küp gibi farklı şekiller ve çok sayıda ölçü bulunur. Uygun model ve ölçü deneme yoluyla belirlenir: cihaz yerleştirildikten sonra ayakta durma, yürüme, ıkınma ve idrar yapma ile yerinde kalıp kalmadığı kontrol edilir. Doğru oturan bir pesser hissedilmez; rahatsızlık veriyorsa ölçü ya da model değiştirilir.

Bazı modeller kadının kendisi tarafından takılıp çıkarılabilir; bu durumda gece çıkarıp sabah takmak ya da haftada bir temizlik için çıkarmak önerilir. Kendi kendine çıkaramayan kadınlarda cihaz belirli aralıklarla hekim tarafından çıkarılır, vajina mukozası kontrol edilir ve pesser temizlenip yeniden yerleştirilir. Bu kontrollerin aksatılmaması önemlidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Akıntı miktarında artış ve koku en sık görülen yan etkilerdir
• Mukozada tahriş, aşınma ve lekelenme gelişebilir; menopoz sonrası kadınlarda bu riski azaltmak için lokal östrojen desteği değerlendirilir
• Uzun süre ihmal edilen, kontrolü yapılmayan pesserler dokuya gömülebilir ve ciddi sorunlara yol açabilir; bu nedenle takip kaçırılmamalıdır
• Her kadında uygun bir ölçü bulunamayabilir; özellikle vajina girişinin çok geniş olduğu durumlarda cihaz yerinde durmaz

Rahim sarkması ameliyatı: yöntemler ve iyileşme süreci

Cerrahi, şikayetleri belirgin olan ve konservatif yöntemlerden yeterli fayda görmeyen ya da bu yöntemleri istemeyen kadınlarda düşünülür. Amaç yalnızca inmiş organı yukarı almak değil, zayıflamış destek bölgesini yeniden askılamak ve şikayeti gidermektir. Tek bir standart ameliyat yoktur; yöntem hangi bölgenin desteğinin yetersiz olduğuna, rahmin korunup korunmayacağına ve kadının cinsel aktif olup olmamasına göre seçilir.

Yaygın cerrahi yaklaşımlar

• Ön ve arka duvar onarımı (kolporafi): mesane ya da bağırsak duvarına ait sarkmada zayıflamış dokunun kendi dokularla onarılması.
• Rahmi koruyan askılama ameliyatları: rahim yerinde bırakılarak vajinal yoldan sakrospinöz histeropeksi, Manchester onarımı ya da karından veya laparoskopik yolla sakrohisteropeksi uygulanabilir. Rahmini korumak isteyen kadınlarda bu seçenekler konuşulur.
• Vajinal histerektomi ve destek onarımı: rahmin vajinal yoldan alınması ve vajina tepesinin askılanması. Rahmin alınması tek başına sarkmayı çözmez; tepe desteği ayrıca onarılmalıdır.
• Vajinal kaf prolapsusu cerrahisi: rahmi daha önce alınmış kadınlarda vajina tepesinin sakrokolpopeksi ile ya da sakrospinöz fiksasyonla yeniden askılanması. Sakrokolpopeksi sıklıkla laparoskopik cerrahi yöntemiyle yapılır.
• Kolpokleizis: vajina kanalının kapatıldığı, teknik olarak daha hafif bir girişim. Yalnızca cinsel ilişkiyi tamamen bırakmış, ileri yaşta ve ek hastalıkları nedeniyle büyük cerrahi için uygun olmayan kadınlarda, ayrıntılı konuşulduktan sonra tercih edilir.

Sentetik materyal (mesh) konusu

Sarkma onarımında vajinal yoldan sentetik yama kullanımı, bildirilen komplikasyonlar nedeniyle birçok ülkede kısıtlanmıştır ve rutin uygulama değildir. Karın içinden yapılan sakrokolpopeksideki materyal kullanımı ise farklı bir yöntemdir ve ayrı değerlendirilir. Size önerilen ameliyatta sentetik materyal kullanılıp kullanılmayacağını, kullanılacaksa hangi yoldan yerleştirileceğini ameliyat öncesinde sormanız önemlidir.

İyileşme ve sonrasında dikkat edilecekler

Ameliyatlar genellikle genel ya da bölgesel anestezi altında yapılır ve hastanede kalış süresi çoğu yöntemde kısadır. Taburculuk sonrası dönemde genel olarak önerilenler şunlardır: yaklaşık 4-6 hafta ağır kaldırmamak ve ıkınmayı gerektiren işlerden kaçınmak, kabızlığı önlemek için lif ve sıvı alımını düzenlemek, hekiminizin onayına kadar cinsel ilişkiye ara vermek, yürüyüşe erken başlamak ama yüksek etkili sporlara kademeli dönmek. İşe dönüş süresi mesleğe göre değişir.

Her cerrahide olduğu gibi riskler konuşulmalıdır: kanama, enfeksiyon, mesane veya bağırsak yaralanması, ameliyattan sonra geçici idrar yapma güçlüğü, daha önce olmayan idrar kaçırmanın ortaya çıkması, ilişkide ağrı ve zaman içinde sarkmanın tekrarlaması. Nüks ihtimali gerçektir ve bu nedenle ameliyat sonrası dönemde de pelvik tabanı zorlayan alışkanlıkların düzeltilmesi gerekir. Çocuk sahibi olmayı planlayan kadınlarda cerrahi, doğumlar tamamlanana kadar genellikle ertelenir; çünkü yeni bir gebelik ve doğum onarımı zorlayabilir.

Günlük hayatta sarkmayı zorlamayan alışkanlıklar

Hangi tedaviyi seçerseniz seçin, pelvik tabana binen yükü azaltmak sonucun kalıcılığını etkiler. Bu başlık hem sarkması olan hem de risk taşıyan kadınlar için geçerlidir.

• Kabızlığı çözün: lif ve sıvı alımını artırın, tuvalete ihtiyaç hissettiğinizde gidin, uzun süre oturup ıkınmayın. Ayakları hafif yükselterek dizleri kalça seviyesinin üstüne alan oturuş, ıkınma ihtiyacını azaltır.
• Kilonuzu gözden geçirin: fazla kilo karın içi basıncını sürekli yüksek tutar; mütevazı bir kilo kaybı bile baskı hissini azaltabilir.
• Kronik öksürüğü tedavi ettirin ve sigarayı bırakın: her öksürük pelvik tabana ani bir yük bindirir.
• Ağır kaldırmayı tekniğe dökün: kaldırmadan önce pelvik tabanı kasın, nefesinizi tutmayın, yükü bacaklarınızla kaldırın ve taşınabilir ağırlıklara bölün.
• Spora devam edin ama seçerek: yüzme, bisiklet, tempolu yürüyüş, pilates ve direnç çalışmaları çoğu kadın için uygundur. Şikayeti belirgin artıran yüksek sıçramalı aktiviteler yerine alternatif seçmek mantıklıdır.
• Menopoz sonrası dokuyu destekleyin: vajinal kuruluk ve incelme varsa lokal östrojen kullanımı değerlendirilebilir; bu özellikle pesser kullananlarda önemlidir.

Doğum sonrası dönem

Doğumdan sonraki haftalarda pelvik tabanda bir miktar gevşeklik ve ağırlık hissi olması beklenir ve bu tablonun bir bölümü aylar içinde kendiliğinden toparlanır. Bu dönemde düzenli pelvik taban egzersizleri, kabızlıktan kaçınmak ve ağır kaldırmayı sınırlamak toparlanmayı destekler. Şikayet doğumdan sonra birkaç ay geçtiği halde sürüyorsa, giderek artıyorsa ya da idrar ve bağırsak kontrolünü etkiliyorsa beklemeden değerlendirme yaptırmak gerekir.

Son olarak: rahim sarkması utanılacak değil, konuşulup çözülecek bir durumdur. Kadınların çoğu bu şikayetle hekime gitmeyi yıllarca erteliyor ve bu arada hem şikayetler ağırlaşıyor hem de konservatif seçeneklerin alanı daralıyor. Vajinada dolgunluk, baskı ya da aşağı inme hissi tanımlıyorsanız, bunun hangi bölgeden kaynaklandığı ve hangi seçeneklerin size uygun olabileceği çoğu zaman jinekolojik muayene ile değerlendirilir.